ขวดไวน์..ใหญ่น้อย

เรื่องไวน์...ย้อนหลังไปได้ถึงยุคสัมฤทธิ์ แต่เรื่องขวดไวน์ เพิ่งมีเมื่อร้อยกว่าปีนี้เองครับ เมื่อก่อน เขาบรรจุไวน์ในไหหรือภาชนะดินเผา วางในแนวตั้งหันปากขึ้นบน มีฝาปิดทำจากวัสดุต่างๆ

wow

...เริ่มพัฒนาเป็นขวดในปี 1790 เมื่อค้นพบวิธีเป่าแก้วให้เป็นรูปทรงกระบอก และรู้จักการทำจุกก๊อกมาปิดผนึกปากขวด...เมื่อบรรจุน้ำไวน์แล้วสามารถวางขวดนอนเรียงซ้อนกันได้ การค้นพบวิธีทำขวดเป็นรอยต่อสำคัญสำหรับวิวัฒนาการในโลกของไวน์...ขวดที่วางนอนได้ทำให้จุกก๊อกสัมผัสน้ำไวน์ตลอดเวลา เป็นจุดเริ่มต้นการทำไวน์ที่เก็บได้นาน เกิดแนวคิดให้ไวน์มีพัฒนาการต่อในขวด เพื่อสร้างความซับซ้อนและเสน่ห์ของไวน์ชั้นดีจนถึงปัจจุบัน

wow

...ปี 1850 เริ่มใช้แม่พิมพ์ในการเป่าขวด ทำให้ขวดไวน์มีรูปทรงมาตรฐาน แต่ขนาดยังทำให้เป็นมาตรฐานไม่ได้...ตอนนั้นมีทั้งขนาด 700 750 และ 800 มิลลิลิตร...ว่ากันว่าเป็นปริมาณพอเหมาะสำหรับชายหนึ่งคนกับอาหารมื้อค่ำในยุคนั้น ดูเหมือนดื่มกันมาก แต่ขอบอกว่าไวน์ยุคนั้นแอลกอฮอล์ไม่สูงเหมือนปัจจุบัน...บางทฤษฏีบอกว่าขวดขนาดนี้เป็นปริมาตรที่คนเป่าขวดสามารถเป่าให้ได้ใหญ่ที่สุดในลมเพียงอึดเดียว

...ขนาดขวดไวน์มาเป็นมาตรฐานเดียวกันในปี 1979 เมื่ออเมริกาตั้งกฏว่าขวดไวน์ต้องมีขนาด 750 มิลลิลิตรเท่านั้น...ทางยุโรปก็เห็นด้วย เลยตกลงให้ถือเป็นขนาดมาตรฐาน เพื่อไม่ให้เป็นปัญหาในการส่งไวน์ไปขายในอเมริกา…750 มิลลิลิตรจึงเป็นปริมาตรที่เป็นสากลของขวดไวน์ ไม่ว่าจะรูปทรงแบบไหน...ฝรั่งเรียกขวดขนาดนี้ง่าย ๆ ว่า Bottle บางที่ก็เรียกว่า Fifth เพราะใกล้เคียงกับหนึ่งในห้าของแกลลอน

สมัยแรก ๆ คนทำไวน์จะบรรจุในขวดมาตรฐานเท่านั้น เว้นแต่โอกาสสำคัญ จึงจะทำขวดใหญ่พิเศษขึ้นมา...ตอนนั้น มีการเรียกชื่อขวดแต่ละขนาดตามชื่อบุคคลสำคัญในคัมภีร์ไบเบิล ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่าทำไมจึงใช้ชื่อเช่นนั้น

เมื่อมีการทำไวน์ขวดขนาดต่าง ๆ มากขึ้น...เชื่อว่าไวน์ขวดใหญ่กว่าเก็บได้นานกว่าและมีพัฒนาการที่ดีกว่า...ขณะเดียวกันก็ทำไวน์ขวดเล็กลงให้เหมาะกับพฤติกรรมของผู้บริโภค...วันนี้เราจึงได้เห็นขวดไวน์ขนาดต่างกันในท้องตลาด แต่ละขนาดมีชื่อเรียกไม่เหมือนกัน และแต่ละท้องถิ่นก็เรียกไม่เหมือนกัน...ชื่อที่ใช้อ้างอิงส่วนใหญ่เป็นของแชมเปญและบอร์โดซ์...เบอร์กันดีจะใช้ตามแชมเปญ ส่วนไวน์โลกใหม่ใช้ตามบอร์โดซ์...มาดูกันครับว่าเขาเรียกกันอย่างไร

wow

Magnum…ใช้เรียกขวดขนาด 1.5 ลิตร หรือเท่ากับ 2 ขวดมาตรฐาน...เป็นขวดขนาดที่เราเห็นกันบ่อยในท้องตลาดรองจากขวดมาตรฐาน...แทบทุกแห่งจะเรียกเหมือนกันหมด

Jeroboam…ขวดขนาด 3 ลิตร หรือ 4 ขวดมาตรฐานในแชมเปญ...คือชื่อผู้นำชนเผ่าทางตอนเหนือของอาณาจักรยูดาห์ ที่แยกตัวออกมาสร้างชาติและเป็นกษัตริย์องค์แรกของอิสราเอลตามคัมภีร์ไบเบิล...ในบอร์โดซ์จะเรียกว่า Double Magnum

Rehoboam…ขวดขนาด 4.5 ลิตร หรือ 6 ขวดมาตรฐานในแชมเปญ...คือชื่อกษัตริย์หนุ่มแห่งยูดาห์โอรสกษัตริย์โซโลมอน ผู้สร้างความขัดแย้งจนทำให้ Jeroboam นำชาวอิสราเอลแยกไปสร้างชาติใหม่...ในบอร์โดซ์กลับเรียกขวดขนาดนี้ว่า Jeroboam Methuselah…ขวดขนาด 6 ลิตรหรือ 8 ขวดมาตรฐานในแชมเปญ...คือชื่อของนักบวชที่มีอายุถึง 969 ปีตามคัมภีร์ไบเบิล มักใช้ชื่อนี้เปรียบเปรยถึงผู้มีอายุยืนยาว...ในบอร์โดซ์เรียกขวดขนาดนี้ว่า Imperial

Salmanazar…ขวดขนาด 9 ลิตรหรือ 12 ขวดมาตรฐาน...คือชื่อของกษัตริย์แห่งอัซซีเรีย ในยุค 1250 ปีก่อนคริสตกาล

wow

Balthazar…ขวดขนาด 12 ลิตรหรือ 16 ขวดมาตรฐาน...เป็นชื่อของหนึ่งในไตรเมธีจากเปอร์เซียที่มาเข้าเฝ้าพระเยซูตอนประสูติในคอกม้าแถบชานเมืองเบธเลเฮม เพื่อถวายทองคำ กำยาน และน้ำมันหอมเป็นของขวัญ เป็นต้นแบบการให้ของขวัญกันในวันคริสตมาส

Nebuchadnezzar…ขวดขนาด 15 ลิตรหรือ 20 ขวดมาตรฐาน...คือชื่อกษัตริย์ราชวงศ์ Chaldean แห่งบาบิโลน นักปกครองผู้ยิ่งใหญ่ที่ทำให้บาบิโลนกลับมาเจริญรุ่งเรืองอีกครั้ง ขยายอาณาจักรไปจนถึงชายแดนอียิปต์ เอาชนะกษัตริย์ยูดาห์และทำลายเมืองเยรูซาเล็มลงได้เมื่อ 586 ปีก่อนคริสตกาล


Melchior…ขวดขนาด 18 ลิตร หรือ 24 ขวดมาตรฐาน เป็นชื่อของอีกหนึ่งในไตรเมธีที่ร่วมกับ Balthasar และ Caspar เข้าเฝ้าพระเยซูตอนประสูติ

Solomon…ขวดขนาด 20 ลิตร หรือ 27 ขวดมาตรฐาน...เป็นชื่อของกษัตริย์ชาญฉลาดแห่งอาณาจักรยูดาห์ในยุค 970-928 ปีก่อนคริสตกาล มั่งคั่งทางการค้ามาก และเป็นช่วงสุดท้ายที่อิสราเอลยังรวมอยู่กับยูดาห์

wow

ยังไม่หมดครับ...ยังมีขวดใหญ่กว่านี้อีกหลายขนาด แต่มีการผลิตกันน้อยมาก...เช่น Sovereign ใช้เรียกขวด 25 ลิตรหรือเท่ากับ 33 ขวดมาตรฐาน...Primat ใช้เรียกขวด 27 ลิตรหรือเท่ากับ 36 ขวดมาตรฐาน...และ Melchizedek ใช้เรียกขวด 30 ลิตรหรือเท่ากับ 40 ขวดมาตรฐาน เป็นต้น

ในอีกด้านหนึ่ง...ขวดที่เล็กกว่าขวดมาตรฐาน ก็มีอีกหลายขนาด...เรียกชื่อต่างกันตามท้องถิ่นเหมือนกัน

ขวดขนาดครึ่งลิตรหรือ 500 มิลลิลิตร เรียกกันว่า Jennie...ส่วนใหญ่ใช้บรรจุไวน์หวาน เช่น Tokaji ของฮังการี หรือ Sauternes ของฝรั่งเศส

wow

ขวดขนาดครึ่งหนึ่งของขวดมาตรฐาน หรือ 375 มิลลิลิตร โดยทั่วไปเรียกว่า Half Bottle…บางที่เรียกว่า Split หมายถึงการแบ่งครึ่ง...และบางที่เรียกว่า Tenth หมายถึงหนึ่งในสิบของแกลลอนซึ่งล้อมาจาก Fifth ของขวดมาตรฐาน...ในแคว้นลัวร์เรียกว่า Fillette แปลว่าสาวน้อย...ขณะที่แคว้นแชมเปญและบอร์โดซ์จะเรียกว่า Pony

ส่วนขวดขนาดเล็กที่สุดเท่าที่เคยเห็นคือ 187 มิลลิลิตร...หรือหนึ่งในสี่ของขวดมาตรฐาน...เรามักเจอในตู้เย็นในห้องพักโรงแรม...ทั่วไปเรียกว่า Quarter Bottle…อิตาลีเรียกว่า Piccolo แปลว่าเล็ก...แต่ในกลุ่มไวน์โลกใหม่เรียกว่า Pony บางที่เรียกว่า Snipe ก็มี

...แค่ขนาดขวดไวน์ ยังมีอะไรให้เล่าให้โม้มากมายอย่างนี้...ยังไม่พูดถึงรูปทรงของขวดที่หลากหลายและน่าสนใจในอีกหลายมิติ...นี่แหละครับ โลกของไวน์

ขอบคุณข้อมูลจากคุณ ชัย จรุงธนาภิบาล